Öğrenci vizesiyle Schengen'de seyahat: neler mümkün?

Polonya'nın uzun süreli öğrenci vizesi (ulusal vize, etiketinde "D" yazar) sana iki ayrı hak veriyor: Polonya'da vizenin geçerlilik süresi boyunca kalmak, ve diğer Schengen ülkelerinde her 180 günlük dönemde toplam 90 güne kadar bulunmak. Önemli nokta şu: Polonya'da geçirdiğin günler bu 90 günün içinde sayılmıyor, çünkü vizeyi veren ülke Polonya. Yani dönem boyunca Wrocław'da okuyup aynı dönemde Roma'da iki hafta, Barselona'da bir hafta geçirmen kuralı zorlamaz. Wrocław'da yaşayan ekibimizin gördüğü sorun hiç bu 90 günün dolmasından çıkmıyor; sorun neredeyse her zaman vize etiketindeki tarihler ve giriş sayısıyla ilgili oluyor.

Aşağıda kuralın hesabını, kapsamın sınırlarını ve sınırda gerçekten sorulanları yazdık.

90/180 kuralı nasıl hesaplanıyor?

Hesap sabit bir takvim yılı üzerinden değil, kayan pencere üzerinden işliyor. Bir sınıra geldiğin gün memur son 180 güne bakıyor ve o 180 gün içinde Polonya dışındaki Schengen ülkelerinde kaç gün geçirdiğini topluyor. Toplam 90'ı aşmıyorsa giriş sorunsuz.

İki ayrıntı insanların kafasını karıştırıyor:

• Giriş ve çıkış günleri tam gün sayılıyor. Cuma akşamı Prag'a uçup pazar sabahı dönersen bu üç gün, iki değil.
• Pencere her gün kayıyor. Şubatta kullandığın 20 gün, ağustosta artık hesapta yok. Bu yüzden "yılda 90 gün" diye düşünmek yanlış sonuç veriyor.

Pratikte sömestr arasında yapılan iki haftalık bir Avrupa turu, ara tatilde bir hafta ve bahar döneminde birkaç uzun hafta sonu toplamda 40 günü geçmiyor. Bu hakkı dolduran öğrenci sayısı çok az.

Vize etiketindeki iki alanı kontrol et

Seyahat planını vizenin kendisinden önce kurmak en yaygın hata. Pasaportundaki vize etiketinde iki alan var ve ikisi de seyahati doğrudan kesebilir.

Giriş sayısı (number of entries). Ulusal öğrenci vizeleri çoğunlukla çok girişli (MULT) veriliyor, ama bu otomatik değil. Etiketinde "01" ya da "02" yazıyorsa Polonya'dan her çıkışında bir giriş hakkı harcıyorsun ve hak bittiğinde Polonya'ya dönemezsin. İlk seyahatini planlamadan önce bu alana bak.

Geçerlilik bitiş tarihi. Öğrenci vizeleri genelde bir yıllık veriliyor, eğitim süresi daha uzun olsa bile. Vizenin bitiş tarihinden sonra Schengen alanı içinde serbest dolaşım hakkın da bitiyor. Haziranda biten bir vizeyle temmuzda Viyana'ya gitmek, dönüşte Polonya sınırında reddedilmek demek.

Vize dosyasında hangi belgenin ne işe yaradığını ve sürelerin nasıl belirlendiğini öğrenci vizesi rehberimizde kalem kalem yazdık.

Hangi ülkeler kapsamda, hangileri değil

Schengen alanı bugün 29 ülke ve bu liste Avrupa Birliği ile birebir aynı değil. Vizenle gidebileceğin ülkeler arasında Almanya, Avusturya, Çekya, İtalya, Fransa, İspanya, Hollanda, Yunanistan, Macaristan, Slovakya, Hırvatistan, Romanya ve Bulgaristan var. Avrupa Birliği üyesi olmayan İsviçre, Norveç, İzlanda ve Liechtenstein de Schengen üyesi, yani onlar da kapsamda.

Kapsam dışında kalan üç yer öğrencileri şaşırtıyor:

• İrlanda Avrupa Birliği üyesi ama Schengen üyesi değil. Kendi vizesini istiyor.
• Kıbrıs Avrupa Birliği üyesi, Schengen dışında. Kendi vize rejimi var.
• Birleşik Krallık ikisinde de yok. Londra planlıyorsan ayrı vize süreci demektir ve bu süreç haftalar alıyor.

Balkanlar tarafı ise Polonya vizenle değil, Türk pasaportunun kendi hakkıyla açılıyor. Sırbistan, Bosna Hersek, Karadağ, Arnavutluk, Kuzey Makedonya ve Gürcistan gibi ülkelere Türk vatandaşları vizesiz gidebiliyor. Buralara giderken Schengen alanından çıkmış oluyorsun, yani dönüşte Polonya vizenin hâlâ geçerli ve giriş hakkının kalmış olması gerekiyor.

Bir de şunu hesaba kat: Schengen içinde iç sınır kontrolleri geçici olarak geri getirilebiliyor. Son yıllarda Almanya sınırında bu yapıldı. Otobüsle Berlin'e giderken pasaportun ve vizen çantanın dibinde değil, elinin altında olsun.

Sınırda ve yolda yanında olması gerekenler

Havalimanı kontrollerinde sorulan şeyler standart ve hazırlıklı olmak bütün işi kısaltıyor:

• Pasaport ve geçerli vize. Fotokopi yetmiyor, aslı gerekiyor.
• Öğrenci belgesi. Üniversitenin verdiği, kayıtlı öğrenci olduğunu gösteren belge (zaświadczenie o studiach) ya da öğrenci kimliği. Polonya'ya dönüş gerekçeni en hızlı açıklayan belge bu.
• Dönüş bileti ve konaklama bilgisi. Gittiğin ülkenin memuru bunu isteyebiliyor.
• Geçerli sağlık sigortası. Aşağıda ayrıca açıyoruz.

Uzun süreli vize ve oturum kartı sahipleri, Schengen dış sınırlarındaki yeni biyometrik kayıt sisteminin kapsamında kısa süreli turistlerden farklı değerlendiriliyor. Gene de ilk geçişinde ek bir kontrol çıkabilir, o yüzden bağlantılı uçuşlarda aktarma süresini kısa tutma.

Sağlık: EKUZ kartı seyahatin görünmeyen parçası

Vize başvurusunda yaptırdığın seyahat sağlık sigortası genelde ilk birkaç ayı kapsıyor. Süresi dolduktan sonra Polonya'da NFZ üzerinden gönüllü sigortaya geçtiysen, elinde çok işe yarayan bir hak var: EKUZ kartı. Bu kart Avrupa Sağlık Sigortası Kartı'nın Polonya'daki adı ve Avrupa Birliği ülkelerinde acil ve zorunlu tedaviyi devlet sistemi şartlarında karşılıyor.

Kart ücretsiz ve NFZ şubesinden alınıyor, çoğu şehirde aynı gün çıkıyor. İki sınırı var: yalnızca devlet sağlık kurumlarında işe yarıyor, ve planlı tedaviyi kapsamıyor. Kayak tatili, dağ yürüyüşü gibi riskli programlarda üzerine kısa süreli bir seyahat sigortası eklemek mantıklı, ki bu paketlerin haftalık maliyeti genelde tek haneli euro seviyesinde.

NFZ kaydının ve EKUZ başvurusunun ön şartı PESEL numaran. Numarayı nasıl alacağını ve sırayı nasıl kuracağını PESEL yazısında anlattık.

Wrocław'dan çıkmak: rotalar ve öğrenci indirimi

Wrocław'ın seyahat açısından en büyük avantajı konumu. Berlin yaklaşık 300, Prag yaklaşık 270 kilometre uzakta; ikisine de otobüsle dört ile beş saatte gidiliyor ve bilet fiyatları erken alındığında düşük kalıyor. Wrocław havalimanından düşük maliyetli havayollarıyla İtalya, İspanya ve İngiltere'ye direkt uçuş var.

Polonya içi trenlerde 26 yaşına kadar olan öğrenciler, üniversitenin verdiği öğrenci kimliğiyle (legitymacja studencka) yüzde 51 indirim kullanıyor. Kraków ve Varşova gibi şehirlere gitmeyi bu indirim ciddi şekilde ucuzlatıyor. Şehrin ulaşım ve yaşam tarafını Wrocław rehberinde ayrıntılı yazdık.

En sık yapılan üç hata

Oturum izni başvurusu sırasında seyahat etmek. Vizen bitmeden oturum izni (karta pobytu) başvurusu yapıp pasaportuna başvuru damgası alırsan, o damga Polonya'da yasal kalışını güvenceye alır ama Schengen'de dolaşım ya da yurt dışından Polonya'ya tekrar giriş hakkı vermez. Kart eline geçmeden ülke dışına çıkan öğrenci dönemeyebilir. Oturum izni işlemleri bizim hizmet kapsamımızda değil, bu aşamaya gelen öğrencileri uzman bir avukata yönlendiriyoruz; ama bu kuralı önceden bilmek dönem kaybını önlüyor.

Sigortasız dönem bırakmak. Vize sigortası bitip NFZ kaydı henüz tamamlanmadıysa arada sigortasız kalıyorsun. O boşlukta yapılan seyahat, ufak bir sağlık sorununda dört haneli faturaya dönüşebiliyor.

Dönüş tarihini ders takvimine bakmadan seçmek. Polonya'da devam zorunluluğu çoğu bölümde ciddi uygulanıyor ve ara sınavlar dönem içine serpiştirilmiş durumda. Vize hakkını değil, ders programını kontrol et.

Seyahat planın vizenin tipine, giriş sayısına ve okulunun takvimine bağlı. Hangi vizeyle başvurduğunu ve ne zaman yola çıkmak istediğini başvuru sayfasından yazarsan, dosyanı kurarken bunu baştan hesaba katarız. Planın kuralı zorluyorsa bunu da açıkça söyleriz.